Dziewka prawi o… sośnie

Sosna… drzewo otaczające nas swoją zielenią i wspaniałym, żywicznym aromatem, skrywa w sobie nie tylko piękno przyrody, ale także bogactwo właściwości leczniczych. W Polsce, sosna odgrywała istotną rolę nie tylko jako element krajobrazu, ale również miała swoje szczególne miejsce w ludowych obrzędach, będąc źródłem symboliki i tradycji. Przyjrzyjmy się bliżej jak traktowali ją nasi przodkowie…

Symbolika sosny w polskich obrzędach

Sosna weszła do polskiej tradycji i kultury ludowej jako symbol o wielorakim znaczeniu. W obrzędach ludowych, sosna często była kojarzona z życiem, siłą i trwałością. Stare przesłania mówią, że kiedy Bóg tworzył polskie ziemie i zobaczył gdzieniegdzie puste, piaszczyste obszary, ulitował się i obdarował je właśnie sosnami i dziewannami. Odnosi się do tego wiersz Teofila Lenartowicza:

„Był pagórek piaszczysty, na nim każdej wiosny
Złociły się dziewanny i szumiały sosny.”

U Słowian sosna rosła w świętych gajach i borach – była przez naszych przodków bardzo szanowana, otoczona kultem. Odgrywała ważną rolę w obrzędach wiosennych – z jej gałązki tworzono tzw. gaik (inaczej w Polsce zwane „chodzenie z królewną”, na Ukrainie „haiwki”, na Białorusi „zielone wino” a w Czechach „královna nedele”). Gaik strojono wstążkami, kwiatami i brzęczydełkami i obnoszono po wsi, życząc wszystkim napotkanym mieszkańcom „szczęśliwego latka”.

Sosna pojawiała się także u naszych przodków w obrzędach końcoworocznych. Podłaźniczka, czyli wierzchołek drzewka iglastego zawieszany w izbach pod sufitem, był tworzonym.in.  z sosny.

We wtorek zapustny (tzw. śledzik lub podkoziołek) chłopcy tworzyli z kory sosnowej maski, które służyły do przebierania się za śmierć.

Podczach obchodów Nocy Świętojańskiej strojono domy gałązkami sosnowymi, by ochronić je od złych mocy.

Sosna odgrywała również ważną rolę w rytuałach weselnych – do stworzenia rózgi weselnej używano sosnowych gałązek. Pieczywo weselne przystrajano gałązkami sosnowymi. Gdy młoda para odjeżdżała do ślubu, śpiewano:

„Na boru sosna,
Przy niej topola,
Ożeń się mój Jasieńku,
Boć to boska wola.”

Według dawnych przekazów, zakochani obdarowywali się wiankami z sośniny, co miało symbolizować trwałość i moc ich wzajemnych uczuć.

Sosna pojawiała się także w obrzędach pogrzebowych. Trumny wykonywano z drewna sosnowego, które wedle wierzeń, miało powstrzymywać zmarłego przed wstaniem z grobu…

Właściwości lecznicze sosny

Sosna to drzewo znane z charakterystycznych, długich igieł oraz żywicznego zapachu. Jej olejki eteryczne, pozyskiwane z igieł, młodych pędów, pąków czy szyszek posiadają szereg właściwości leczniczych. Zawierają m.in. antyoksydanty, przeciwzapalne substancje oraz fitoncydy, które mogą wspomagać zdrowie.

• Olejki eteryczne

Sosna zawiera olejki eteryczne, które posiadają właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne. Inhalacje z olejku sosnowego mogą pomóc w łagodzeniu objawów chorób dróg oddechowych, takich jak przeziębienia czy grypa.

• Wspomaganie układu oddechowego

Związki zawarte w sośnie, zwłaszcza w młodych pędach i igłach, mogą pomóc w rozszerzaniu oskrzeli i ułatwiają oddychanie. Sosna jest często wykorzystywana w preparatach do inhalacji, syropach czy kroplach do nosa.

• Łagodzenie bólów mięśniowych

Olejki sosnowe posiadają właściwości przeciwbólowe i przeciwzapalne. Masaż z użyciem olejku sosnowego może pomóc w łagodzeniu bólów mięśniowych i stawowych. Ponoć baby zielarki sprzedawały niegdyś na Jasnej Górze „świeczki od boleści uteri” – były to kawałki żywicy sosnowej zmieszane z „jakiemiś ziołami”, które pomagały na bóle miesiączkowe. 

• Wspomaganie skóry

Niektóre produkty kosmetyczne zawierające ekstrakty z sosny mogą pomóc w łagodzeniu podrażnień skóry, zwłaszcza w przypadku skóry suchej czy łuszczącej się. Wedle starych podań wódka z zielonych szyszek sosny usuwa zmarszczki.

• Działanie przeciwwirusowe

Niektóre badania wskazują, że ekstrakty z sosny mogą wykazywać działanie przeciwwirusowe, co może być istotne w kontekście wspomagania odporności organizmu.

• Relaksacja i poprawa nastroju

Aromat sosny jest kojarzony z leśnym środowiskiem i może wpływać pozytywnie na nastrój oraz pomagać w relaksacji. Aromaterapia z użyciem olejków sosnowych może być stosowana do łagodzenia stresu i napięcia.

Jak widzicie – sosna to istna skarbnica zdrowia!

Przepis na mocarny olejek sosnowy

Ja sama co roku przyrządzam dwa specyfiki sosnowe. Pierwszy z nich to olejek sosnowy, który staje się niezawodnym kompanem odprężających kąpieli i najlepszą maścią, gdy mam zakwasy czy bolą mnie stawy.

Drugi, to syrop z młodych pędów sosny, który stosuję, gdy mam kaszel lub po prostu ochotę na leśną herbatkę.

Dziś chcę podzielić się z Wami przepisem na ten pierwszy, gdyż mamy teraz odpowiadnią porę do jego sporządzania!

Przygotowanie olejku z pędów sosny w domu jest stosunkowo proste i wymaga jedynie kilku składników oraz trochę cierpliwości. Poniżej znajdziecie prosty przepis:

Składniki:

1 szklanka świeżych pędów sosny (upewnij się, że są czyste i wolne od zanieczyszczeń)
1 szklanka oleju bazowego (np. olej słonecznikowy)
Odrobina spirytusu (opcjonalnie)

Instrukcja:

• Zbieranie pędów
  Zbierz świeże pędy sosny, najlepiej wczesną wiosną, gdy są najbardziej soczyste i pełne substancji odżywczych
• Przygotowanie pędów
  Umieść pędy sosny na czystej powierzchni i delikatnie je rozdrobnij, używając noża. To pomoże uwalniać olejki eteryczne
• Słoik
  Umieść rozdrobnione pędy w szklanym słoiku o pojemności co najmniej 250 ml
• Spirytus
  Spryskaj pocięte pędy sosnowe odrobiną spirytusu (możesz pominąć ten krok, jeśli nie chcesz używać alkoholu – ja robię to by zachować większą trwałość olejku)
• Dodanie oleju bazowego
  Zalej pędy olejem bazowym, upewniając się, że są całkowicie zanurzone
• Zamknięcie słoika
  Zakręć słoik dokładnie i umieść go w miejscu o pokojowej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego. Pozostaw go na co najmniej 2-4 tygodnie, aby olej wchłonął składniki aktywne z pędów sosny.
• Doglądanie
  Codziennie wstrząśnij lekko słoikiem, by nie dopuścić do powstania pleśni
• Filtracja
  Po upływie tego czasu, przecedź olej, aby pozbyć się pędów i resztek. Możesz użyć drobnej siateczki lub gazy. Olejek powinien mieć zielonkawy kolor
• Przechowywanie
  Przechowuj olejek w ciemnym słoiku lub butelce, aby chronić go przed działaniem światła. Trzymaj go w chłodnym miejscu

Zastosowania olejku z pędów sosny:

Olejek z pędów sosny posiada wiele potencjalnych zastosowań zdrowotnych, w tym:

• Wsparcie układu oddechowego
  Inhalacje z olejku mogą pomóc w łagodzeniu objawów przeziębienia, kataru i problemów z drogami oddechowymi.
• Łagodzenie bólów mięśniowych
  Masaż z użyciem olejku sosnowego przynosi ulgę w przypadku bólów mięśniowych i stawowych.
• Relaksacja i aromaterapia
  Aromat sosny pomaga w relaksacji, łagodzeniu stresu i poprawie nastroju.
• Łagodzenie skóry
  Olejek może być używany miejscowo do łagodzenia podrażnień skóry, takich jak łuszczenie się czy swędzenie.

Pamiętaj proszę, że przed użyciem olejku zawsze zaleca się przeprowadzenie testu alergicznego na małej powierzchni skóry, aby uniknąć ewentualnych reakcji alergicznych. Jeśli masz istniejące schorzenia zdrowotne lub jesteś w ciąży, skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem korzystania z olejku sosnowego.

Podsumowanie:

Jak widzisz, sosna, oprócz swoich licznych właściwości leczniczych, odgrywa ważną rolę w polskiej tradycji ludowej. Jej symbolika jako drzewa życia, siły i trwałości przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Dzisiaj, kiedy medycyna naturalna zyskuje na popularności, warto spojrzeć na sosnę nie tylko jako na element krajobrazu, ale także jako na dar natury, który może wspomagać nasze zdrowie fizyczne i duchowe. Niech sosna, ze swoimi igłami i zapachem w powietrzu, stanowi inspirację do odkrywania tajemnic natury i korzystania z jej dobrodziejstw.

P.S. A ja już podłapałam temat świeczek, które sprzedawały babki zielarki na Jasnej Górze i wiem, że już niebawem moja interpretacja „świeczek od boleści uteri” pojawi się w sklepiku <3

Źródła, z których korzystałam:

• Gawędy o drzewach – Maria Ziółkowska 
• Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych – Fisher A., Kujawska M. (red.), Łuczaj Ł. (red.), Sosnowska J. (red.), Klepacki P. (red.)